Logo  Kuljam.org

विषय-सूची

कलस गुजराती - प्रकरण १२

जागणीनूं प्रकरण

हवे जागी जुओ मारा साथजी, ए छे आपण जोग । त्रण लीला चौथी घरतणी, चारेनों एहेमां भोग ॥१॥

कहया न जाय सुख जागणीना, सत ठोरना सनेह । आ भोमना जेहेवुं केहेवाय, कांइक प्रकासूं तेह ॥२॥

हवे जगवुं जुगते करी, भाजूं भरमना बार । रंगे रास रमाडी तमारा, सुफल करूं अवतार ॥३॥

हवे दुख न दऊं फूल पांखडी, सीतल द्रष्टे जोऊं । सुख सागर मां झीलावी, विकार सघला धोऊं ॥४॥

आगे कलकलीने कहयूं रे सखियो, तोहे न गयो विकार । कठण सही तमे खंडनी, वचन खांडा धार ॥५॥

ते वचन घणूं साले मूने, कठण तमने जे कहया । मारी वासनाओने निद्रा मांहें, मूल घर विसरी गया ॥६॥

हवे विनताए गालूं तमने, करूं ते रस कंचन । कसनो रंग एवो चढावुं, बेहू पेरे करूं धंन धंन ॥७॥

जाणूं साथजी विदेस आव्या, दुख दीठां कै भांत । ते माटे सुख आंणी भोमे, देवानी मूने खांत ॥८॥

खीजे वढे वासना न जागे, जगव्यानी जुगत जुइ । आप जाग्यानी जुगत आपूं, त्यारे केम रहे वासना सुइ ॥९॥

खंडी खांडी खीजिए, जागे नहीं एणी भांत । आपोपूं ओलखाविए, साख पुराविए साख्यात ॥१०॥

हवे जगावी सुख दऊं संभारणूं, करों आप आपणी वात । साथ सहु अम पासे बेसी, करों सहु विख्यात ॥११॥

आगे आवेस मू कने धणीतणो, वली निध बीजी दीधी । निसंक निद्रा उडाडी, साख्यात बेठी कीधी ॥१२॥

हवे रेहेवाय नहीं खिण अलगां, जागणी एम जाणो । अहंमेव जाग्यो धामनो, अम मांहें एह भराणो ॥१३॥

पहली जोगमाया थई रासमां, तेहेनो ते अति अजवास । पण आ जे थासे जागणी, तेहेनों कहयो न जाय प्रकास ॥१४॥

हवे अधखिण अलगां, साथ विना में न रेहेवाय । आ लेहेर जे मायातणी, साथ ऊपर में न सेहेवाय ॥१५॥

साथजी आ भोमना, सुख आपीस तमने अपार । हेते ते हंससो हरखमां, तमे नाचसो निरधार ॥१६॥

मारा प्राणना प्रीतम छो, अंगनानी आतम टोली । कलपया मन रामत जोतां, नाखूं ते दुखडा घोली ॥१७॥

करमाणा मुखडा मनना, ते तमारा हूं नव सहूं । ए दुख सुखनों स्वाद देसे, तोहे दुख हूं नव दऊं ॥१८॥

सत सुखमां सुख देसे, आ भोमना दुख जेह । तमे हंससो हरखमां, रस देसे दुखडा एह ॥१९॥

अमें उपाई आनंद माटे, रामत तो तमे मांगी । रामतना सुख दऊं साचा, चालसूं आंहीं जागी ॥२०॥

सेहेजल सुखमां रेहे सदा, अलप नथी असुख । तमें सुखनों स्वाद लेवा ने, मांगी रामत दुख ॥२१॥

रामत मांगी दुखनी, त्यारे कहयूं अमें एम । दुखनी रामत तमने, देखाडूं अमें केम ॥२२॥

दुख ते केमें दऊं नहीं, तो रामत केम जोवाय । खांत खरी जोया तणी, तेहेनो ते एह उपाय ॥२३॥

अमें रामत जाणी घरतणी, जेम रमूं छूं सदाय । अमें ऊभा जोइसूं, रामत एणी अदाय ॥२४॥

वस्तोगते दुख कांई नथी, जो पाछी वालो द्रष्ट । जुओ जागी वचने, तो नथी कांईए कष्ट ॥२५॥

लागसो जो दुखने, तो दुख तमने लागसे । मूल सुख संभारसो, तो दुख पाछा भागसे ॥२६॥

द्रष्ट वाली जो जुओ, तो दुख कांइए नथी । रामतना रंग करसो आंही, विनोद वातों मुख थकी ॥२७॥

सागर सुखमां झीलतां, जिहां दुख नहीं प्रवेस । ते माटे तमे दुख मांग्या, ते देखाड्या लवलेस ॥२८॥

पोढ्या भेलां जागसे भेलां, रामत दीठी सहु एक । वातो ते करसूं जुजवी, विध विधनी विसेक ॥२९॥

दुख तमारा नव सहुं, ते चोकस जाणो चित । ए दुख ते सुख घणा देसे, रंग रस ए रामत ॥३०॥

साथने आ भोमना, सुख देवानो हरख अपार । रंगे रास रमाडीने, भेलां जागिए निरधार ॥३१॥

हवे ल्‍यो रे मारा साथजी, आ भोमना जे सुख । सही न सकूं तमतणा, जे दीठां तमे दुख ॥३२॥

लेहेर लागे तमने मोहनी, ते हवे हूं नव सकूं सही । खंडनी पण नव करूं, जाणू दुखवुं केम मुख कही ॥३३॥

हवे कसोटी केम दऊं तमने, करमाणां मुख ते नव सहूं । ते माटे वचन कठण, मारा वालाओने केम कहूं ॥३४॥

बांहें ग्रहीने तारूं तमने, जेम लेहेर न लगे लगार । सुखपालमां सुखे बेसाडी, घेर पोहोंचाडूं निरधार ॥३५॥

अंगथी आपी उपजावूं, रस प्रेमना प्रकार । प्रकास पूरण करी सेहेजे, टालूं ते सर्वे विकार ॥३६॥

अंग आप्या विना आवेस, प्रेम प्रगट केम थाय । आवेस दई करूं जागणी, जेम मारा अंगमां समाय ॥३७॥

हवे सहु भेलां तो चालिए, जो अंग मांहेंथी देवाय । जोगमाया तो थाय तमने, जो सांचवटी वटाय ॥३८॥

हवे आवतां दुख वासनाओने, तिहां आडो दऊं मारो अंग । सारी पेरे सुख दऊं तमने, मांहें न करूं वचे भंग ॥३९॥

ए लीला करूं एणी भांते, तो रास रंग रमाय । विध विधना सुख दऊं विगते, विरह वासनाओंनो न खमाय ॥४०॥

जागणीना सुख दऊं तमने, रास मांहें रमाडूं रंग । सततणा सुख केम आवे, जिहां न दऊं मारूं अंग ॥४१॥

अंग आपी अंगनाने, अंगना भेलूं अंग । पास दऊं पूरो प्रेमनो, करूं ते अविचल रंग ॥४२॥

असतथी अलगां करूं, सतसूं करावुं संग । परआतमासूं बंध बांधूं, जेम प्रले न थाय कहिए भंग ॥४३॥

धणिए जगावी मूने एकली, हूं जगवुं बांधा जुथ । दुखनी भोम दूथी घणी, ते करी दऊं सत सुख ॥४४॥

साथ करूं सहु सरखो, तो हूं जागी प्रमाण । जगाडी सुख दऊं धामना, पोहोंचाडूं मूल एधाण ॥४५॥

आवेस जेहेने में दीठां पूरा, जोगमायानी निद्रा तोहे । पण जे सुख दीसे जागतां, अम विना न जाणे कोय ॥४६॥

जे जागी बेठा निजधाममां, तेहेने आवेसनों सूं कहिए । तारतम तेज प्रकास पूरण, तेणे सकल विधे सुख लहिए ॥४७॥

आवेसने नहीं अटकल, पण जागवुं अति भारी । आवेस जागवुं बंने तारतमें, जो जुओ जुगत विचारी ॥४८॥

पैया सहुना काढे प्रगट, नहीं तारतमने अटकल । आवेस जागवुं हाथ धणीने, एह अमारूं बल ॥४९॥

तारतमना सुख साथ आगल, विध विधना वाले कीधां । पछे ए सुख एकली इंद्रावतीने, दया करी धणिए दीधां ॥५०॥

धंन धंन धणी धंन तारतम, धंन धंन सखी जे ल्यावी । धंन धंन सखी हूं सोहागणी, मुझ मांहें ए निध आवी ॥५१॥

मूं माटे ल्याव्या धणी धामथी, बीजा कोणे न थयूं एनूं जाण । में लीधूं पीधूं विलसियूं, विस्तारियूं प्रमाण ॥५२॥

ए वाणी साथ मांहें केहेवाणी, पण केने न कीधो विचार । पछे दया करीने दीधूं वाले, अंग इंद्रावतीने आ वार ॥५३॥

घणूं धन ल्याव्या धणी धामथी, बहु विधना प्रकार । ते धन सर्वे में तोलियूं, तारतम सहुमां सार ॥५४॥

तारतमनो बल कोई न जाणे, एक जाणे मूल सरूप । मूल सरूपना चितनी वातो, तारतममां कई रूप ॥५५॥

साख्यात सरूप इंद्रावती, तारतमनो अवतार । वासना हसे ते वलगसे, ए वचन ने विचार ॥५६॥

सरूप साथनी ओलखाण, तारतममां अजवास । जोत उद्दोत प्रगट पूरण, इंद्रावतीने पास ॥५७॥

वासनाओनी ओलखाण, वाणी करसे तेणे ताल । निसंक निद्रा उडी जासे, सांभलतां तत्काल ॥५८॥

एक लवो सुणे जो वासना, ते संग न मूके खिण मात्र । ते थाय गलितगात्र अंगे, प्रगट दीसे प्रेम पात्र ॥५९॥

ए वाणी सांभलतां जेहने, आवेस न आव्यो अंग । ते नहीं नेहेचे वासना, तेनो करूं जीव भेलो संग ॥६०॥

वासना जीवनो वेहेरो एटलो, जेम सूरज द्रष्टे रात । जीव तणो अंग सुपननों, वासना अंग साख्यात ॥६१॥

वली वेहेरो वासना जीवनो, एना जुजवा छे ठाम । जीवतणो घर निद्रा मांहें, वासना घर श्री धाम ॥६२॥

न थाय नवो न लोपाय जूनो, श्री धाम एणी प्रकार । घटे वधे नहीं पत्र एके, सत सदा सर्वदा सार ॥६३॥

जदिप संग थयो कोई जीवनो, तेनो न करूं मेलो भंग । ते रंगे भेलूं वासना, वासना सतनो अंग ॥६४॥

तारतम तेज प्रकास पूरण, इंद्रावतीने अंग । ए मारूं दीधूं में देवाय, हूं इंद्रावतीने संग ॥६५॥

इंद्रावतीने हूं अंगे संगे, इंद्रावती मारूं अंग । जे अंग सोंपे इंद्रावतीने, तेने प्रेमें रमाडूं रंग ॥६६॥

बुध तारतम भेला बंने, तिहां पेहेले पधारया श्री राज । अंग मारे अजवास करी, साथना सारया काज ॥६७॥

सुख दऊं सुख लऊं, सुखमां ते जगवुं साथ । इंद्रावतीने उपमा, में दीधी मारे हाथ ॥६८॥

में दया तमने कीधी घणी, जो जुओ आंख उघाडी । नहीं जुओ तोहे देखसो, छाया निसरी ब्रह्मांड फाडी ॥६९॥

मूलगी आंखां दऊं उघाडी, जेम आडी न आवे मोह सृष्ट । सत सुखने ओलखावुं, जेम घर आवे द्रष्ट ॥७०॥

तारतमनो जे तारतम, अंग इंद्रावती विस्तार । पैया देखाइ्या सारना, तेने पारने वली पार ॥७१॥

ब्रह्मांड बंने अखंड कीधां, तेमां लीला अमारी । ब्रह्मांड त्रीजो अखंड करवो, ए लीला अति भारी ॥७२॥

त्रण लीला माया मधे, अमें प्रेमे मांणी जेह । आ लीला चौथी मांणता, अति अधिक जाणी एह ॥७३॥

एक सुख सुपनना, बीजा जागतां जे थाय । पेहेली त्रण लीला आ चौथी कही, सुख अधिक एणी अदाय ॥७४॥

पेहेलूं द्रष्टे जे अमने आवयूं, तेटला ते मांहें अजवास । ते अजवास मांहें अमें रमूं, बीजा लोक सहुनो नास ॥७५॥

हवे चौदे लोक चारे गमां, प्रकास करूं साथ जोग । जीव सहु जगवी करी, टालूं ते निद्रा रोग ॥७६॥

अमें प्रगट थईने पाधरा, चालसूं सहुए घेर । वैराट वली ने थासे सवलो, एक रस एणी पेर ॥७७॥

हवे ए वचन केम प्रगट पाडूं, पण मारे करवो सहु एक रस । वस्त देखाड्या विना, वैराट न आवे वस ॥७८॥

वैराट वस कीधां विना, अखंड थाय केम एह । अमें रामत जोई इछा करी, मांहें भंग थाय केम तेह ॥७९॥

अनेक थासे आगल, आ वाणीनो विस्तार । लवलेस कांईक कहूं थावा, अखंड आ संसार ॥८०॥

आ वाणी कही में विगते, ते विस्तरसे विवेक । मारा साथने कही में छानी, पण ए छे घणूं विसेक ॥८१॥

संसार सहुना अंगमां, मारी बुधनों करूं प्रवेस । असत सर्वे सत करूं, मारी जागणी ने आवेस ॥८२॥

बुध सरूप अछरनी, आवी अमारे पास । ब्रह्मांड जोगमाया तणो, तेणे रूदे ग्रहयो रास ॥८३॥

मारा धणी तणे चरणे हुती, आटला ते दाडा गोप । वचन जे सुकजी तणा, ते केम करूं हूं लोप ॥८४॥

वृज रास मांहें अमें रमूं, बुध हुती रासमां रंग । हवे आवी प्रगटी, आंही उदर मारे संग ॥८५॥

इंद्रावती वाला संगे, उदर फल उतपन । एक बुध मोटी अवतरी, बीजी ते जोत तारतम ॥८६॥

बंने सरूप थया प्रगट, लई मांहोंमांहें बाथ । एक तारतम बीजी बुध, ए जोसे सनमुख साथ ॥८७॥

अछर केरी वासना, कहया जे पांच रतन । कागल लाव्यो अमतणो, सुकदेव मुनी धंन धंन ॥८८॥

विष्णु मन रामत लई, ऊभो ते बंने पार । भली भांत भगवान भेला, सनकादिक थंभ चार ॥८९॥

महादेवजीऐं वृजलीला, ग्रहयो अखंड ब्रह्मांड । अछर चित चोकस थयो, ए एम कहावे अखंड ॥९०॥

कबीर साखज पूरवा, ल्याव्यो ते वचन विसाल । प्रगट पांचे ए थया, बीजा सागर आडी पाल ॥९१॥

अमें बुधने प्रकासी करी, जासूं अमारे घर । वैकुंठ विष्णु ने जगवसे, बुध देसे सर्वे खबर ॥९२॥

खबर देसे भली भांतें, विष्णु जागसे तत्काल । आवसे आणे नेत्रे निद्रा, त्यारे प्रले थासे पंपाल ॥९३॥

छर रामत इछायें करे, अछर आपो आप । एहेनी वासना पोहोंचसे इहां लगे, ए सत मंडल साख्यात ॥९४॥

वासनाओं पांचे वल्या पछी, भेली बुध वसेक विचार । अछर आंख उघाडसे, उपजसे हरख अपार ॥९५॥

त्यारे लीला त्रणे थिर थासे, अखंड एणी प्रकार । निमख एक न विसरे, रूदे रेहेसे सरूपने सार ॥९६॥

उत्तम कहूं वली ए मधे, जिहां तारतमनो विस्तार । वासनाओ पांचे बुधे करी, साख पूरसे संसार ॥९७॥

मारी संगते एम सुधरी, बुध मोटी थई भगवान । सत सरूप जे अछर, मारे संग पामी ठाम ॥९८॥

मारा गुण अंग सहु ऊभा थासे, अरचासे आकार । बुध वासना जगवसे, तेणे सांभरसे संसार ॥९९॥

बुध तारतम लई करी, पसरी वैराटने अंग । अछरने एणी विधे, रूदे चढ्यो अधिको रंग ॥१००॥

आंहीं तेजनो अंबार पूरा, जोत क्‍यांहें न झलाय । एणे प्रकासे सहु प्रगट कीधूं, जिहांथी उतपन ब्रह्मांड थाय ॥१०१॥

जागतां ब्रह्मांड उपजे, पाओ पलके अपार । ते सर्वे अमें जोइया, आंहीं थकी आवार ॥१०२॥

ए लीला छे अति भली, द्रष्टे उपजे ब्रह्मांड । ए रमे ते रामत नित नवी, एहेनी इछा छे अखंड ॥१०३॥

ए मंडल अखंड सदा, अछर श्री भगवान । प्रगट दीसे पाधरा, आंहीं थकी सहु ठाम ॥१०४॥

मोह उपन्यो इहां थकी, जे सुंन निराकार । पल मेली ब्रह्मांड कीधो, कारज कारण सार ॥१०५॥

ब्रह्मांड बंने अखंड कीधां, तेमां लीला अमारी । ब्रह्मांड त्रीजो अखंड करवो, ए लीला अति भारी ॥१०६॥

ब्रह्मांड दसो दिस प्रगट कीधां, अंतराय नहीं रती रेख । सत वासना असत जीव, सहु विध कही विवेक ॥१०७॥

मोह अग्नान भरमना, करम काल ने सुंन । ए नाम सहु निद्रातणा, निराकार निरगुण ॥१०८॥

एटला ते लगे मन पोहोंचे, बुध तुरिया वचन । उनमान आगल कही करी, वली पडे ते मांहें सुंन ॥१०९॥

सुपनना जे जीव पोते, ते निद्रा ओलाडे केम । वासना निद्रा उलंघी, अछर पामे एम ॥११०॥

एणे द्रष्टांते प्रीछजो, वासना जीवनी विगत । असत जीव न बोले निद्रा, निद्रा बोले वासना सत ॥१११॥

जुओ सुपने कई वढी मरतां, आयस न आवे आप । मारतां देखे ज्यारे आपने, त्यारे धुजे अंग साख्यात ॥११२॥

वासना उतपन अंगथी, जीव निद्रा उतपत । एणी विधे घर कोई न मूके, वासना जीवनी विगत ॥११३॥

चौदे लोक चारे गमां, सहु सतनों सुपन । एणे द्रष्टांते प्रीछजी, विचारी वासना मन ॥११४॥

अग्नान सत सरूपने, तमे केहेसो थाय केम । ते विध कहूं सर्वे तमने, उपनूं छे एम ॥११५॥

एक तीर ताणी मूकिए, तेणे पत्र कई वेधाय । ते पत्र सर्वे वेधतां, वार पाओ पल न थाय ॥११६॥

पण पेहेलूं पत्र एक वेधीने, तो बीजा लगे जाय । एमां ब्रह्मांड कई उपजे, वार एटली पण न केहेवाय ॥११७॥

तो आ वार एकनी सी कहूं, एमां सूं थयूं सुपन । पण सत भोमनूं असतमां, द्रष्टांत नहीं कोई अन ॥११८॥

जोत बुध बंने अम कने, अमे प्रगट कीधां प्रकास । पूरूं आस अछरनी, मारूं सुख देखाडी साख्यात ॥११९॥

अजवालूं अखंड थयूं, हवे किरणा क्यांहें न झलाय । जोत चाली पोते घर भणी, बुध अछर मांहें समाय ॥१२०॥

हवे जिहां थकी जोत उपनी, जुओ तेह तणो प्रकार । अछरातीत मारा घर थया, इहां तेजना अंबार ॥१२१॥

जोत सर्वे भेली थई, कांई आपने घर बार । मारा ते घरनी वातडी, केम कहूं मारा आधार ॥१२२॥

अमे घर आंहींथी जोइया, आंही अजवालूं अपार । विविध पेरे एणे तारतमें, देखाड्या दरबार ॥१२३॥

अमे विलास कीधां घर मधे, वालासों अनेक प्रकार । मूने दीधी निध दया करी, श्री देवचंदजी दातार ॥१२४॥

बीच वचन बे वालातणा, आ तेह तणो अजवास । जे वाव्यूं मारे वालैए, तेणे पूरया मनोरथ साथ ॥१२५॥

ससि सूर कई कोट कहूं, कहूँ तेज जोत प्रकास । ए वचन सर्वे मोह लगे, अने मोहनों तो नास ॥१२६॥

हवे आणी जिभ्याए केम कहूं, मारा घर तणो विस्तार । वचन एक पोहोंचे नहीं, मोह मांहें थयो आकार ॥१२७॥

मोह ते जे नथी कांईए, सत असंग सदाय । असत सतने मले नहीं, वाणी पोहोंचे न एणी अदाय ॥१२८॥

एक अर्ध लवो पोहोंचे नहीं, मारा घर तणे दरबार । जोगमाया लगे वचन न आवे, ते पार ने वली पार ॥१२९॥

हूं वचन कहूं विध विधना, पण क्‍यांहें न पामूं लाग । मारा घर लगे पोहोंचे नहीं, एक लवानो कोटमो भाग ॥१३०॥

हूं अंगे रंगे अंगना संगे, करूं पोते पोतानी वात । बोलतां घणूं सरमाऊं, तेणे न कहूं निध साख्यात ॥१३१॥

मारा ते घरनी वातडी, नथी कहयानो क्यांहें विश्राम । कहूं तो जो कोई होय बीजो, गाम नाम न ठाम ॥१३२॥

जिहां नथी कांई तिहां छे केहेवाय, ए बंने मोह ना वचन । ए वाणी मारी मूने हंसावे, ते माटे थाऊं छूं मुन ॥१३३॥

एटलू पण हूं तो बोलूं, जो साथने भरम नो घेन । वचन कही विधोगते, टालूं ते दुतिया चेन ॥१३४॥

इंद्रावतीसों अतंत रंगे, स्याम समागम थयो । साथ भेलो जगववा, इंद्रावतीने में कहयो ॥१३५॥

॥ प्रकरण ॥१२॥ चौपाई ॥५०६॥

प्रकरण तथा चौपाइयों का संपूर्ण संकलन

प्रकरण १११, चौपाई २७१३

॥ कलस गुजराती - तौरेत सम्पूर्ण ॥

इसी सन्दर्भ में देखें-