कलस गुजराती - प्रकरण ५
वैराटनी जाली
अनेक किव इहां उपजे, वैराट मुख वखाण । वचन कही मांहें थाय मोटा, पण पामे नहीं निरवाण ॥१॥
बोले सहु बेसुधमां, कोई वचन काढे विसाल । उतपन सर्वे मोहनी, ते थई जाय पंपाल ॥२॥
वैराट कहे मारो फेर अवलो, मूल छे आकास । डालों पसरी पातालमां, एम कहे वेद प्रकास ॥३॥
दोडे सहु कोई फलने, ऊंचा चढे आसमान । आकास फल मले नहीं, कोई विचारे नहीं ए वाण ॥४॥
फल डाल अगोचर, आडी अंतराय पाताल । वैराट वेद बंने कोहेडा, गूंथी ते रामत जाल ॥५॥
विध बंने दीसे जुगते, नाभ ने वली मुख । गूंथी जालों बंने जुगते, माणी लीधां दुख सुख ॥६॥
बंने कोहेडा बे भांतना, वैराट ने वली वेद । ए जीव जालों जाली बांध्या, जाणे नहीं कोई भेद ॥७॥
कडी न लाधे केहेने, ए जालोनी जिनस । त्रगुणने लाधे नहीं, तो सूं करे मूढ मनिस ॥८॥
देखाडवा तमने, कोहेडा कीधा एह । उखेली फेर नाखूं अवलो, जेम छल न चाले तेह ॥९॥
तांण अवला अतांग पूरा, आमलो अवलो एह । आतम ने खोटी करे, साची ते देखे देह ॥१०॥
करे सगाई देहसों, नहीं आतम नी ओलखांण । सनमंध पाले देहसों, ए मोहजल अवलो तांण ॥११॥
मरदन अंगे चंदन चरचे, प्रीते प्रीसे पाक । सेज्या समारी सेवा करे, जाणे मूल सनमंध साख्यात ॥१२॥
आतम टले ज्यारे अंगथी, त्यारे अंग हाथे बाले । सेवा करतां जे वालपणे, ते सनमंध ऐवो पाले ॥१३॥
हाथ पग मुख नेत्र नासिका, सहु अंग तेहना तेह । तेणे घर सहु अभडावियूं, सेवा ते करतां जेह ॥१४॥
अंग सर्वे वाला लागे, विछोडो खिण न खमाय । चेतन चाल्या पछी ते अंग, उठ उठ खावा धाय ॥१५॥
सगे मेल्यूं ज्यारे सगपण, त्यारे अंगसूं उपनूं वेर । ततखिण तेणे झोकी बाली, वेहेंची लीधूं घेर ॥१६॥
जीव जीवोना सनमंध मेली, करे सगाई आकार । वैराट कोहेडा एणी विधे, अवला ते कई प्रकार ॥१७॥
एम अवलो अनेक भांते, वैराट नेत्रों अंध । चेतन विना कहे छोत लागे, वली तेसूं करे सनमंध ॥१८॥
एक बेखज विप्रनो, बीजो बेख चंडाल । छवे छेडे छोत लागे, संग बोले तत्काल ॥१९॥
वेख अंतज रूदे निरमल, रमे मांहें भगवान । देखाडे नहीं केहेने, मुख प्रकासे नहीं नाम ॥२०॥
अंतराय नहीं एक खिणनी, सनेह साचे रंग । अहनिस द्रष्ट आतमनी, नहीं देहसूं संग ॥२१॥
विप्र बेख बेहेर द्रष्टि, खट करम पाले वेद । स्याम खिण सुपने नहीं, जाणे नहीं ब्रह्म भेद ॥२२॥
उदर कुटम कारणे, उत्तमाई देखाडे अंग । व्याकरण वाद विवादना, अर्थ करे कई रंग ॥२३॥
हवे कहो केने छवे छेडे, अंग लागे छोत । अधमतम विप्र अंगे, चंडाल अंग उद्दोत ॥२४॥
ओलखाण सहुने अंगनी, आतमनी नहीं द्रष्ट । वैराटनो फेर अवलो, एणी विधे सहु सृष्ट ॥२५॥
ए जुओ अचरज अदभुत, चाल चाले संसार । ए प्रगट दीसे अवलो, जो जुओ करी विचार ॥२६॥
सतने असत कहे, असत ने सत करी जाणे । ते विध कहीस हूं तमने, अवलो एह एधाणे ॥२७॥
आकार ने निराकार कहे, निराकारने आकार । आप फरे सहु देखे फरता, असतने ए निरधार ॥२८॥
मूल विना वैराट ऊभो, एम कहे सहु संसार । तो भरमना जे पिंड पोते, ते केम कहिए आकार ॥२९॥
आकार न कहिए तेहेने, जेहेनो ते थाय भंग । काल ते निराकार पोते, आकार सच्चिदानंद ॥३०॥
मृगजल द्रष्टें न राचिए, जेहेनूं ते नाम परपंच । ए छल छे माया तणो, रच्यो ते अवलो संच ॥३१॥
॥ प्रकरण ॥५॥ चौपाई ॥१५८॥