प्रकास गुजराती - प्रकरण ३१
बेहद वाणी
बेहदी साथ तमे सांभलो, बोली बेहद वाणी । मोटा मोटेरा थई गया, कोणे नव जाणी ॥१॥
अनेक उपाय कीधां घणे, केमे न कलाणी । कोणे न ओलखांणी ए निध, बुध विना कोणे न जाणी ॥२॥
आव्या ते बुधना सागर, बुध रूदे भराणी । भगवानजी ने महादेवजी, पूछे बेहद वाणी ॥३॥
ब्रह्मांड कोट वही गया, कोणे न सुणाणी । चौद भवनना जे धणी, खंते खोलाणी ॥४॥
सुकजी सनकादिक ने कबीर, रहया घणुए ताणी । कोणे न आवी एणी प्रेमल, रहया रूदेमां आणी ॥५॥
एक लवाने कारणे, लखमी जी राणी । सात कल्पांत लगे तप करया, तोहे न केहेवाणी ॥६॥
ए रसनी जे वासना, केहेने न अपाणी । ते वृज सुन्दरी सुखमां, अणजाणे माणी ॥७॥
ए निध पोताना घरतणी, एम बोले वाणी । श्री धाम धणी सूं रामत, रमे धणियाणी ॥८॥
अणू चोंच पात्र एह विना, बीजा कोणे न देवाणी । दोड कीधी मोटे घणी, कोणे न लेवाणी ॥९॥
साथ सुपने आवियो, इछा रामत जाणी । बेहद धणी पधारिया, बेहद वात वंचाणी ॥१०॥
तेडी सिधावसे साथने, प्रगट थासे वाणी । बुधतणो अवतार कहिए, मोटी बुध जणाणी ॥११॥
जेणे ए निध खोली खंत करी, रूदयामां आणी । धंन धंन कहिए मोटी बुध, निध ए निरखाणी ॥१२॥
नौतनपुरी मां ए निध, सारी सनंधे गोताणी । निरखी गोती ने नेहकरी, साथमां संभलाणी ॥१३॥
बेहद केरी वाटडी, जो जो तमे साथ । तारतम तेज छे निरमल, जोत अति अजवास ॥१४॥
प्रगट थासे पाधरी, जोजो रास प्रकास । ग्रन्थ सघलानी उतपन, वाणी वेद व्यास ॥१५॥
रूदे एहना सुत तणे, भागवत अभ्यास । बेहद वाटे आवियो, सुकजी पूरवा साख ॥१६॥
ब्रह्मांड विखे वाणी घणी, केहेना नाम लेवाय । साख पूरे सहु ए वाटनी, जो जीवे जोवाय ॥१७॥
ए वाणी ए वाटडी, कहींए प्रगट न थई । धणी ब्रह्मांडने खप करया, रहया जोई जोई ॥१८॥
ए वाट वाणी जोई घणे, केहेने हाथ न आवी । नाम ब्रह्मांडना धणी कहया, बीजा सूं करूं सुणावी ॥१९॥
ते वाट प्रगट पाधरी, कीधी आवार । धंन धंन ब्रह्मांड ए थयो, धंन धंन नर नार ॥२०॥
धंन धंन जुग ते कलजुग, जेमां ए निध आवी । धंन धंन खंड ते भरथनो, लीला ए पधरावी ॥२१॥
धंन धंन गोकुल जमुना त्रट, धंन धंन वृजवासी । अग्यार वरस लगे लीला करी, चौद भवन प्रकासी ॥२२॥
चौद भवन सुपन तणा, जोवा आव्यो छे साथे । ए ब्रह्मांड मुक्त पामसे, सोणो जागे समासे ॥२३॥
वली जोगमायानो ब्रह्मांड, कीधो रमवा रास । रामत रमे श्री राज सूं, साथ सकल उलास ॥२४॥
रास रामत छे नित नवी, केमे नव थाय भंग । साथ रमे सुपनमां, जोगमाया ने रंग ॥२५॥
जुओ साथ सुपन विखे, रामत रमे छे जेम । एक पखे साथ जागियो, रामत तेमनी तेम ॥२६॥
वली ते ब्रह्मांड उपनो, जेमां आपण आव्या । धाख रही जोया तणी, आपण तेहज लाव्या ॥२७॥
ब्रह्मांड त्रणे दीठा अमे, रामत अलेखे । जागीने करसूं वातडी, जे सुपन मांहें देखे ॥२८॥
वली आ ते ब्रह्मांड उपनो, जेमां राख्यो छे सेर । आंहीं पण कीधी वातडी, साथ सिधाव्यो घेर ॥२९॥
जेम हरया ब्रह्माए वाछरू, गोवाल संघाते । ततखिण नवा निपना, आपोपणी भांतें ॥३०॥
गोकुल मांहें आप आपणे, घेर सहु कोई आव्या । खबर न पडी केहेने, एवी रची माया ॥३१॥
एणे द्रष्टांते प्रीछजी, सेर राख्यो ए भांते । माया तणो ए बल जुओ, केवो रच्यो छे खांते ॥३२॥
साथ सकल सिधावियो, श्रीकृष्ण जी संघाते । ते रमे छे रामत रासनी, आंही उठ्या प्रभाते ॥३३॥
तेहज गोकुल जमुना त्रट, जाणे ते वृजवासी । जाणे रामत रास रमी करी, सह उठ्या उलासी ॥३४॥
जाणे तेज ब्रह्मांड ते रामत, जेम रमतां सदाय । आ ते ब्रह्मांड उपनूं, एणीं रे अदाय ॥३५॥
बंने ब्रह्मांड वचमां, सेर राख्यो छे सार । खबर न पडी केहेने, बेहदनो बार ॥३६॥
बेहदी साथ आवियो, एणे दरवाजे । आ ब्रह्मांड मायातणो, रामत जोवा काजे ॥३७॥
सूं जाणे हदना जीवडा, बेहदनी वाते । मांहें रमे ते रामत रातडी, आंहीं उठियां प्रभाते ॥३८॥
पाछला साथमां रामत, दिन अग्यार कीधी । अक्रूर तेडी सिधावियो, जई मथुरा लीधी ॥३९॥
तिहां लगे वेख वालातणो, मुक्त कंसने दीधी । रास पाछली रामत, लीला जाणजो बीजी ॥४०॥
टीलू दई उग्रसेंनने, वेख सहित सिधाव्या । इहांथी लीला अवतारनी, वसुदेव वधाव्या ॥४१॥
हवे एह लीला हदतणी, तेतां सहु कोई केहेसे । पण बेहद वाणी अम विना, बीजो कोंण देसे ॥४२॥
एणी वाटे ऊभो नरसैयो, लीला बेहद गाय । जोर करे बलियो घणो, रासमां ना पेसाय ॥४३॥
जे बल कीधूं नरसैए, एवो करे न कोय । हदनो जीव बेहदनी, ऊभो लीला जोय ॥४४॥
ए रस काजे दोड्यो नरसैयो, वाणी करे रे पुकार । रस थयो मांहेंली गमां, आडा दरवाजा चार ॥४५॥
बारणे इन बेहद तणे, लेहेर टाढक आवे । प्रेमल कांईक रसतणी, बारणे रे जणावे ॥४६॥
एणे बारणे नरसैयो, घणूं टाढक पाम्यो । लीला पाछला साथमां, सुख लई ने जाम्यो ॥४७॥
सुकजीए लीला वरणवी, वृज रास वखाण्यो । बेहदनी वाणी विना, ठाम ठाम बंधाण्यो ॥४८॥
नहीं तो एम केम वरणवे, केम थाय पंच अध्याई । स्कंध बारे भागवतना, तेथी थाय कोट सवाई ॥४९॥
न थई प्रगट पाधरी, मुख एहेने वाणी । धाख रही रूदे घणी, कलप्या दुख आणी ॥५०॥
कलकली कम्पमान थयो, रस टलियो एथी । केम ते ए दुख खमी सके, ए रस जाय जेथी ॥५१॥
रास वाणी कहया तणो, हुतो हरख अपार । वाणी ब्रह्मांडडी सकलमां, रस रहयो ए सार ॥५२॥
रासनी रातनो वरणव, कीधो जुओ रे विचार । नारायणजी नी रातनो, कोईक पामे पार ॥५३॥
पण पार नथी रास रातनो, ए तो बेहद कही । ते मांहें लीला बेहदनी, पंच अध्याई थई ॥५४॥
एनो अर्थ कहूं पाधरो, सुणजो तमे साथ । रात एवी मोटी तो कही, जो लीला मोटी छे रास ॥५५॥
न थाय पंच अध्याई केमे, मारा मुनीजी नी वाण । पण नेठ लेवाणों निध समे, रस आवे सुजाण ॥५६॥
कलकली दुख कीधो घणो, पण सूं करे जाण । पात्र विना पामे नहीं, रस बेहद वाण ॥५७॥
पात्र विना तमे पामियां, मुनीजी कां करो दुख । आज लगे ए रस तणो, कोणे लीधो छे सुख ॥५८॥
ए कागल तां अम तणो, तम साथे आव्यो । रामत जोवा ब्रह्मांडनी, विध सघली लाव्यो ॥५९॥
हद बेहदनी विगत, कागल मांहें विचार । मुनीजी हाथ संदेसड़ो, आव्यो समाचार ॥६०॥
ए सुध सघली लई करी, वाले कहयो सर्व सार । बीजाने ए कोहेडा, नव लाधे बार ॥६१॥
बीजा सूं जाणे बापडा, जेणो होय ते जाणे । अम विना बार बेहद तणा, बीजो कोण उघाडे ॥६२॥
लाख वार जुए फरी, एक कडी नव लाधे । ब्रह्मांडना धणियो मांहें, पग मूकतां बांधे ॥६३॥
ए रे कोहेडो हद तणो, बेहदी समाचार । अमे देखाडूं पाधरा, बेहदना बार ॥६४॥
सुकजीनी वाणी सोहामणी, जोत बेहद ल्यावी । फेर टालो तमे मांहेलो, जुओ आंख उघाडी ॥६५॥
स्कंध बीजो मुनिए कहयो, चत्रस्लोकी जांहें । ब्रह्मांडनी जिहां उतपन, अर्थ जुओ तांहें ॥६६॥
दीसे छे द्वार पाधरो, बेहदनो बार । इंडाने कहयूं सुपन, सुपन संसार ॥६७॥
बेहद घरनी वाटडी, बेहदी जाणे । हदनो जीव बेहदना, बार केम उघाडे ॥६८॥
बार उघाडवा दोडियो, सुकजी सपराणो । साथे परीछित चालियो, ते तां भारे चंपाणो ॥६९॥
बल कीधूं बलिए घणूं, द्वार द्वार पछटाणो । साथे संघाती हद तणो, ते तां पाछल तणांणो ॥७०॥
रास तणो सुख सागर, ते तो नव केहेवाणो । पाछल ताण थई घणी, अध वचे लेवाणो ॥७१॥
पात्र विना रस केम रहे, आवतो ढोलाणो । पात्र हुता ते पामियां, रस इहां बंधाणो ॥७२॥
ए रस वरस ऐंसी लगे, सारी पेरे सचवाणो । लीधो पीधो साथमां, वखतो वखत वेहेचाणो ॥७३॥
एक टीपू ते बाहेर न निकल्यूं, साथ मांहें समाणो । जेनो हतो तेणे माणियो, मांहोंमांहें गंठाणो ॥७४॥
ए रस वाणी अमतणी, आंहीं आवी छलकाणो । छोल आवी जेम सागर, रस तो प्रगटाणो ॥७५॥
जोर कीधो घणुंए अमे, रस केमे न रखाणो । प्रगट थासे पाधरो, रस बाहेर नंखाणो ॥७६॥
ए रस आजना दिन लगे, क्यांहे न कलाणो । लीला राखवा पाछल, जाण होय ते जाणो ॥७७॥
साथ एणी पेरे आवसे, एणे रसे तणाणो । वचन सर्वे सांभली, आवसे बंधाणो ॥७८॥
ए वाणी बेहद प्रगटी, इंद्रावती मुख । घणी विधे ए रस पिए, बेहदने सुख ॥७९॥
ए वाणीने कारणे, घणे तपस्या कीधी । ए वाणीने कारणे, घणे अगनज पीधी ॥८०॥
ए वाणीने कारणे, घणा देहज दमिया । ए वाणीने कारणे, घणा कष्टज खमिया ॥८१॥
ए वाणीने कारणे, घणा भैरव झंपावे । ए वाणीने कारणे, तिल तिल देह कंपावे ॥८२॥
ए वाणीने कारणे, घणा संधाण सारे । ए वाणीने कारणे, सिर अगनज बारे ॥८३॥
ए वाणीने कारणे, अनेक दुख देखे । एणी विधे ए रसने, केटला कहूं रे अलेखे ॥८४॥
एक टीपू ते कोय न पामियो, एहेना रस तणी । नाथ चौद भवनना, जे ब्रह्मांडना धणी ॥८५॥
बीजा नाम अनेक छे, पण लऊं केहेना । ब्रह्मांडना धणी ऊपर, लेवाय नहीं तेहेना ॥८६॥
ए रस आंहीं उभरयो, आवी अम मांहें । नौतनपुरीमां जे निध, एहेवी नहीं क्यांहें ॥८७॥
जे निध गोकुल प्रगटी, तेतां सुख अलेखे । अणजाणे सुख माणिया, घर कोई ना देखे ॥८८॥
ए सुख माण्यां सुपनमां, साथ राज संघाते । घर दीठे भाजे सुपना, जोईए केणी भांते ॥८९॥
सुपन भागे सुख केम थाय, माया केम जोवाय । घर तणो सुख जोईए, निद्रा उडीने जाय ॥९०॥
निद्रा उडे भाजे सुपन, त्यारे उथलो थाय । सुख घेरनू ने सुपननू, बंने केम लेवाय ॥९१॥
एणी विधे साथ प्रीछजो, सुख घणुए आण्यूं । सुख सुपने गोकुल तणूं, अणजाणे माण्यूं ॥९२॥
रास तणा सुख सूं कहूं, जाणे मूलगां होय । ए सुख साथ धणी विना, नव जाणे कोय ॥९३॥
नवलो सरूप धणी तणो, नवलो सिणगार । नवलो नेह ते आपणो, नवलो आकार ॥९४॥
नवलो वन सोहामणो, नवलो वा वाय । नवला जल जमुनातणा, लेहेरों ले वनराय ॥९५॥
नवली प्रेमल वेलडी, नवी रेत सेत प्रकास । नवलो पूनम चांदलो, सकल कला अजवास ॥९६॥
नवला रंग पसु पंखी, वनमा करे टहुंकार । नवला सुख श्री राजसुं, साथ लिए अपार ॥९७॥
ए सुख केरी वातडी, जीव रूदे जाणे । ए सुख साथ धणी विना, बीजो कोण माणे ॥९८॥
पण सुख सहु सुपनना, नेठी निद्रा मांहें । ए सर्व जोगमाया तणां, घर द्रष्ट न थाए ॥९९॥
एक विध कही गोकुल तणी, आगल जोगमायानूं सुपन । बंने सुख केम उपजे, विचारजो मन ॥१००॥
ज्यारे सुख मायाना माणिए, घर ना आवे द्रष्ट । ज्यारे घरतणा सुख जोइए, नहीं सुपननी सृष्ट ॥१०१॥
एम सुख सुपने माणिया, अणजाणे एह । बंने लीलामां घर तणी, खबर नहीं तेह ॥१०२॥
एणी विधे लीला बंने करी, घेर रे सिधाव्या । आ त्रीजो ब्रह्मांड मायातणो, आपण लई आव्या ॥१०३॥
इछा हुती जोयातणी, ते तां पूरण न थई । अणजाणे सुख माणिया, धाख ऐणी पेरे रही ॥१०४॥
केम रहे धाख ते आपणी, त्रीजो ब्रह्मांड लाव्या । साथे धणी पधारिया, तारतम लई आव्या ॥१०५॥
तारतम जोत उद्योत छे, तेणे सूं थाय । एकी द्रष्टे घर जोइए, बीजी माया जोवाय ॥१०६॥
घर दीसे छे पाधरा, बीजी बे लीला जे कीधी । ते ए सर्वे सांभरे, वली आ लीला त्रीजी ॥१०७॥
सांभरे सर्वे वातडी, जीव द्रष्टे देखे । आ तारतम जागी जोइए, ए तां बल अलेखे ॥१०८॥
आ लीलानी वातडी, जिभ्याए कही न जाय । सुख जागतां माणिए, मनोरथ पुराय ॥१०९॥
ए बल आ लीलातणो, सर्वे वचन केहेसे । रास प्रकास सुणी करी, बेहद वाणी लेहेसे ॥११०॥
धंन धंन ब्रह्मांड आ थयो, धंन धंन भरथ खंड । धंन धंन जुग ते कलजुग, जेमां लीला प्रचंड ॥१११॥
धंन धंन पुरी नौतन, जेमां ए लीला थई । लीला बंने पाधरी, रास प्रकासे कही ॥११२॥
धंन धंन धणी साथसो, बीजी वार जे आव्या । धंन धंन तेज ते तारतम, प्रगट प्रकास लाव्या ॥११३॥
तारतमे रस बेहद तणो, सर्वे प्रगट कीधो । घणी विधे सुख साथने, माया जोतां दीधो ॥११४॥
तारतम रस वाणी करी, हूं पाऊं जेहेने । जेहेर चढ्यूं होय भोमनो, सुख थाय तेहेने ॥११५॥
जे जीव निद्रा मूके नहीं, रस पाईए वाणी । धणी लाव्या एटला माटे, माया बल जाणी ॥११६॥
जेहेर उतारवा साथनूृं, लाव्या तारतम । बेहद रस श्रवणे करी, अमे पाऊंं एम ॥११७॥
ए रस श्रवणें जेहेने झरे, तेणे सूं करे जेहेर । जागतां सुपन न उपजे, जोतां वेर ॥११८॥
सुपन होय निद्रातणो, बहु ब्रह्मांड अलेखे । जेणी खिणे आंख उघाडिए, त्यारे कांई न देखे ॥११९॥
एम रस तारतम तणो, चढ्यूं जेहेर उतारे । निरविखी काया करे, जीव जागे करारे ॥१२०॥
जागे सुख अनेक छे, आंहीं अलेखे । चार पदारथ पामिए, जीव द्रष्टें देखे ॥१२१॥
पदारथ तारतम तणा, केम प्रगट कीजे । आफणिए ए देखसे, जीव जगवी लीजे ॥१२२॥
ए वचन प्रगट पाधरा, हूं ता बाहेर पाड्या । दरवाजा बेहदतणा, अनेक उघाड्या ॥१२३॥
एक अखरनो पा लवो, कहीं ए प्रगट न थाय । श्री धाम धणी पधारिया, वाणी तो केहेवाय ॥१२४॥
साथ जुए मायातणी, रामत जुजवा थई । तेडी घरे सिधाविए, वाणी ते माटे कही ॥१२५॥
ए रामत मायातणी, मुकाय नहीं । ब्रह्मांडनी कारीगरी, सारी कीधी सही ॥१२६॥
पारेवडा गुडिया तणां, जेम कंडियो भरियो । फूंक मारी जुए फरी, तरत खाली करियो ॥१२७॥
एम बाजी मायातणी, ब्रह्मांडज रचियो । देखी बाजी पारेवडा, साथ मांहें मचियो ॥१२८॥
आंबो वावी जल सीचियो, खिणमां फूले फलियो । विध विधनी रंग वेलडी, वन ऊपर चढियो ॥१२९॥
ते देखी चित भरमियो, सुध नहीं सरीर । विकल थई रंग वेलडी, चित ना रहे धीर ॥१३०॥
ततखिण ते दीसे नहीं, बाजीगर हाथ । आंबो न कांई वेलडी, एणे रंगे बांध्यो साथ ॥१३१॥
सुध सरीर विसरी गई, विसरी गया घर । कीडी कुंजर गली गई, अचरज या पर ॥१३२॥
अदभुत एक जुओ सखी, ए अचरज मोटो । वस्त खरी ने लई गयो, जेहेनो मूल छे खोटो ॥१३३॥
निद्रा साथने जोर थई, एम सुपन वाध्यो । रामत मांहेंथी बल करी, नव जाए काढ्यो ॥१३४॥
ते माटे वाणी बेहद तणी, केहे निद्रा टालूं । सुपन न दऊं वाधवा, चढ्यूं जेहेर उतारूं ॥१३५॥
कुंजर काढूं कीडी मुख, सुध आणूं सरीर । वचन कही ने जुजवा, करूं खीर ने नीर ॥१३६॥
खोटाने खोटू करूं, साधा सागर तारूं । वाणिए रस पाई करी, साथ ना कारज सारूं ॥१३७॥
तारतम रस पाई करी, साथ घेर पोहोंचाडूं । धंन धंन कहिए तारतम, जेणे थयूं अजवालूं ॥१३८॥
ए अजवालूं साथने, रामत जोवा लाव्या । बीजा बंधाणा बंधसूं, विध विधनी माया ॥१३९॥
बीजा त्रीजा हूं तो कहूं, जो साथने माया थइ भारी । साथ सुपन जुए सत करी, तो हूं कहयूं विचारी ॥१४०॥
विचारी सुपन मुकाविए, तो थाय बंने पेर । सुख ते सुपने जोइए, हरखे जागिए घेर ॥१४१॥
तारतम पख बीजो कोई नथी, साथ विना सहु सुपन । जगवुं माया खोटी करी, धाख रखे रहे मन ॥१४२॥
ते माटे पेर बंने करूं, सुपन हरखे समावूं । चरणे लागी कहे इंद्रावती, साथ जुगते जगावूं ॥१४३॥
॥ प्रकरण ॥३१॥ चौपाई ॥९३६॥