Logo  Kuljam.org

विषय-सूची

रास - प्रकरण १

निजनाम श्री कृष्णजी, अनादि अछरातीत । सो तो अब जाहेर भए, सब विध वतन सहीत ॥

श्री स्यामाजी वर सत्य हैं, सदा सत सुख के दातार । विनती एक जो वल्लभा, मो अंगना की अविधार ॥

वानी मेरे पिउकी, न्यारी जो संसार । निराकार के पार थें, तिन पारके भी पार ॥

अंग उत्कण्ठा उपजी, मेरे करना एह विचार । ए सत वानी मथ के, लेऊं जो इनको सार ॥

इन सार में कई सत सुख, सो मैं निरने करूं निरधार । ए सुख देऊं ब्रह्मसृष्ट को, तो मैं अंगना नार ॥

जब ए सुख अंगमें आवहीं, तब छूट जाए विकार । आयो आनन्द अखण्ड घर को, श्री अछरातीत भरतार ॥

श्री श्री श्री ग्रन्थ रास किताब अंजील वाणी पुरानी, प्रमोध पुरी हवसा मध्य उतरी सो शुरू हुई ॥ चाल ॥

हवे पहेलां मोहजलनी कहूं वात, ते ता दुखरूपी दिन रात । दावानल बले कई भांत, तेणी केटली कहूं विख्यात ॥१॥

विस्वने लागी जाणे ब्राध, माहें अगिन बले अगाध । ते ता पीडे दुष्ट ने साध, नहीं अधखिणनी समाध ॥२॥

कृपा करो छो अमज तणी, सिखामण देओ छो अतिघणी । अहनिस लेओ छो अमारी सार, तो मोहजल उतरसूं पार ॥३॥

ए माया छे अति बलवंती, उपनी छे मूल धणी थकी । मुनिजन ने मनाव्या हार, सिव ब्रह्मादिक न लहे पार ॥४॥

सुक सनकादिक ने नव टली, लखमी नारायण ने फरीवली । विष्णु वैकुंठ लीधां माहें, सागर सिखर न मूक्या क्‍यांहें ॥५॥

ए ऊपर हवे सूं कहूं, बीजा नाम ते केहेना लऊं । एणे वचने सरवालो थयो, ब्रह्मांडनो धन सर्वे आवयो ॥६॥

तत्व सहु एणीए जीती लीधां, चौद लोक पोतानां कीधां । वली लीधो तत्व मोह, जे थकी उपन्या सहु कोए ॥७॥

साखी- कहे इंद्रावती वल्लभा, ए माया छे अति छल । हवे जुध मांड्यूं छे अमसूं, एहेनो कह्यो न जाय बल ॥८॥

एहना आउध अमृत रूप रस, छल बल वल अकल । अगिन कुटिल ने कोमल, चंचल चतुर चपल ॥९॥

चाल- हवे एहनो केटलो कहूं विस्तार, जोरावर अति अपार । मोसूं जुध मांडयूं आसाधार, जुध करे छे वारंवार ॥१०॥

एहेने लाग्यो कोई एवो खार, मारो केड न मूके नार । मैं बांध्यां सामां हथियार, तो जाण्यो जोपे एहेनो मार ॥११॥

एणे समे जे अममां वीती, केटली कहूं तेह फजीती । मैं तो रूडी रीते ग्रहीती, पण मूने लीधी जीती ॥१२॥

बाहे ग्रही लई निसरी, मैं त्रण जुध कीधां फरी फरी । पछे गत मत मारी हरी, लई वस पोताने करी ॥१३॥

तमे अनेक सिखामण कही, पण भरम आडे में कांई नव ग्रही । मोसूं एवी तोहज थई, जो वाणी तमारी में नव लही ॥१४॥

तमे पेरे पेरे समझावी, मूने तोहे बुध न आवी । जुगते करीने जगावी, लई तारतमे लगावी ॥१५॥

तमे अंतरगते दीधां द्रष्टांत, त्यारे भागी मारा मननी भ्रांत । हवे तमे आव्या एकांत, संसार दसा थई स्वांत ॥१६॥

ज्यारे धणी धणवट करे, त्यारे बल वेरी ना हरे । वली गया काम सराडे चढ़े, मन चितव्या कारज सरे ॥१७॥

साखी- मायाना मुख माहें थी, जुगते काढी जोर । दई तजारक अतिघणी, माया कीधी पाधरी दोर ॥१८॥

धणीना जेम धणवट, लीधी भली पेरे सार । आ दुख रूपणीना मुख मांहेंथी, बीजो कोण काढे बिना आधार ॥१९॥

चाल- तमे कृपा कीधी अति घणी, जाणी मूल सगाई घरतणी । माया पाडी पडताले हणी, बल दीधूं मूने मारे धणी ॥२०॥

वली गत मत आवी सुधसार, छल छूटो ने थयो करार । दयानो नव लाधे पार, त्यारे अलगो थयो संसार ॥२१॥

हवे आव्यूं धन अविनासी, दुख दावानल गयूं नासी । रूदे ग्रहूं लीला विलासी, हवे ते हूं करूं प्रकासी ॥२२॥

हवे ए धन मैं जोपे जाण्यूं, जिभ्याए न जाय वखाण्यूं । मारा हैडामां आण्यूं, अम विना कोणे न माण्यूं ॥२३॥

साखी- बल नथी आंहीं अमतणूं, नहीं अमारे वस । ए निध आवी तम थकी, ते में चित कीधूं चोकस ॥२४॥

मैं चित मांहें चितव्यूं, जाण्यूं करसूं सेवा सार । मल्यो धणी मूने धामनो, सुफल करूं अवतार ॥२५॥

जे मनोरथ मनमां रह्यो, मारा धणी श्रीराज । खरूं करतां खोटा मांहेंथी, पण नव सिध्यूं एके काज ॥२६॥

मैं मारूं बल जाण्यूं, हूं तो छूं अति मूढ । ए थाय सर्वे धणी थकी, ते मैं कीधूं दृढ ॥२७॥

चाल- मूने दुख साले ए मन मांहें, नव जाय कह्यो ते क्‍यांहें । गमे तमने तेहज थाय, बीजे सामूं कोणे न जोवाय ॥२८॥

ए दुख लाग्यूं मूने सही, ए उत्कंठा मारा मनमां रही । एणी दाझे ते मूने दही, निध हाथथी निसरी गई ॥२९॥

जाण्यूं लाभ मायानो लेसूं, निद्राने वांसो देसूं । धणीने चरणे रेहेसूं, माया केहेसे ते सर्वे सेहेसूं ॥३०॥

एणे समे वली फेरवी लीधी, मायाए सिखामण दीधी । धणी थकी विमुख कीधी, पाणीना जेम पीधी ॥३१॥

एहेवो छल करी छेतरी, मन मूल माहेंथी फेरी । एणे तो आप सरीखी करी, चित्त चितवणी बहुविध धरी ॥३२॥

मन मांहें सवलुं देखे, जाणे माया सुख अलेखे । धणीना सुख न पेखे, विख अमृत लागे विसेखे ॥३३॥

जुओ भूलवी छेतरे केम, आगे छेतरी मूने जेम । सुकजी तो पुकारे एम, जे छल पुरी ए भरम ॥३४॥

आंही सोहेली थई तम थकी, एहेने ओलखतूं कोय नथी । सुकदेवें तो कांईक कथी, बीजा रह्या मथी मथी ॥३५॥

एहेने निरमूल करी नाखी तमे, हजी जोपे जाणी नथी अमे । एहेना रमाड्यां सह रमे, मांहें बंधाणां सहु को भमे ॥३६॥

ए वचन तो आंहीं केहेवाय, जे अमे न बंधाऊं मायाय । एहना बंध पडया सहु कायाय, अमे छूट्या धणीनी दयाय ॥३७॥

एम चौद लोकमां कोई नव कहे, जे पार मायानों आ लहे । मोटी मत धणीमां रहे, बीजा भार पुस्तक केरा वहे ॥३८॥

साखी- सास्त्र पुराण वेदांत जो, भागवत पूरे साख । नहीं कथा ए दंतनी, सत वाणी ए वाक ॥३९॥

आ वेराट माहें दीसे नहीं, पार वचन सुध जेह । लवो मुख बोलाय नहीं, तो केम पार पामे तेह ॥४०॥

चाल- हवे मायानों जे पामसे पार, तारतम करसे तेह विचार । ब्रह्मांड मांहें तारतम सार, एणे टाल्यो सहनो अंधकार ॥४१॥

लोक चौद मायानों फंद, सहु छलतणा ए बंध । समझ्या विना सहुए अंध, तारतम केहेसे सहु सनंध ॥४२॥

नहीं राखूं संदेह एक, पैया काढूं सहुना छेक । आ वाणी थासे अति विसेक, कहूं पारना पार विवेक ॥४३॥

न केहेवाय माया मांहें आ वाणी, पण साथ माटे कहेवाणी । साथ आवसे रूदे आंणी, ते में नेहेचे कह्यूं जाणी ॥४४॥

भारे वचन छे निरधार, साथ करसे एह विचार । जो न कहूं सतनो सार, तो केम साथ पोहोंचसे पार ॥४५॥

साखी- साथ मलीने सांभलो, जागी करो विचार । जेणे अजवालूं आ करयूं, परखो पुरूख ए पार ॥४६॥

आपण हजी नथी ओलख्या, जुओ विचारी मन । विविध पेरे समझावियां, अने कही निध तारतम ॥४७॥

नित प्रते सहु साथने, वालो जी दिए छे ए सार । दया करीने वरणवे, आपण आगल आधार ॥४८॥

वृजतणी लीला कही, वली विसेखे रास । श्रीधाम तणा सुख वरणवे, दिए निध प्राणनाथ ॥४९॥

हवे एह धणी केम मूकिए, वली वली करो विचार । मूल बुध चेतन करी, धणी ओलखो आ वार ॥५०॥

आ जोगवाई छे जाग्या तणी, अने विचार माहें समझण । जे समझो ते जागजो, पण आ अवसर अरधो खिण ॥५१॥

आगे धणी पधारया अममां, अमे करी न सक्या ओलखांण । ए निखरपणे निध निगमी, थई ते अति घणी हांण ॥५२॥

आव्या धणी न ओलख्या, अमे भूल्या एणी भांत । विना विचारे न समझ्या, निगमी निध साख्यात ॥५३॥

चाल- जो ए विचारिए एक वचन, तो अलगां थैए पासेथी केम । दीजे प्रदखिणा रात ने दिन, कीजे फेरो सुफल धन धन ॥५४॥

दीवे टाल्यो ज्यारे सुंन सोहाग, त्यारे पतंग पाम्यो वेराग । कां झंपावी ओलवे आग, कां कायानो करे त्याग ॥५५॥

जुओ जीवतणी ए रीत, नव मूके अंधेरनी प्रीत । धणी अमारो अछरातीत, अमे तोहे न समझया पतीत ॥५६॥

हवे घर मांहें ऊंचूं केम जोसूं, हंसी कही वात न करी वरसूं । ए धणी विना केने अनुसरसूं, हवे अमे रोई रोईने मरसूं ॥५७॥

ए अमारी वीतकनी विध, मूने मरडी कीधी बेसुध । अमने छेतरया एणी बुध, तो गई अखंड अमारी निध ॥५८॥

जो पाणीवल अलगां जाय, तो खिनमात्र वरसां सो थाय । धणी विना केम रहेवाय, जो कांईक निध ओलखाय ॥५९॥

मीन जल विना जेणी अदाय, अंतर व्रह न खमाय । तो व्रह आपण केम सेहेवाय, जो एक लवो समझाय ॥६०॥

अमे व्रह धणीनो खम्या, जे दिन वृथा निगम्या । अमे भरम मांहें भम्या, जो अगनी व्रह न दम्या ॥६१॥

साखी- एणे मोहे माहूं करया, करी न सक्या विचार । सुनाई आवी सहुने, तो आडो आव्यो संसार ॥६२॥

जो विध लहूं वचननी, तो संसार अमने सूं । एनुं कांई चाले नहीं, जो ओलखूं आपोपूं ॥६३॥

आगल एम कह्मुं छे, जे आंधलो चाले सही । ज्यारे भटके भीत निलाटमां, तिहां लगे देखे नहीं ॥६४॥

ते तां अमने अनभव्युं, अमे तोहे न जाणी सनंध । घन लाग्यो कपालमां, अमे तोहे अंधना अंध ॥६५॥

आंखां तोहे न उघड़ी, वाले कही अनेक विध । अंध अमे एवां थयां, निगमी बेठा निध ॥६६॥

अंधने आंख रूदे तणी, पण अमने मांहें न बाहेर । तो निध खोई हाथथी, जो कीधो नहीं विचार ॥६७॥

चाल- अंधने आंख रूदे तणी होय, पण अमने नव दीसे कोय । अमे तो रह्या निध खोय, टांणे भूल्या सूं थाय रोय ॥६८॥

गए अवसर सूं थाय पछे, धन गए हाथ सहु घसे । मांहे हांण बाहेर सहु हसे, ते तो मांहेंनी मांहें रडसे ॥६९॥

साथ ए पेर अमसूं थई, निध हाथ आवी करी गई । दिन घणां अम मांहें रही, पण अमे दुष्टें जाणी नहीं ॥७०॥

दुरमती करे तेम कीधूं, अमृत ढोलीने विख पीधूं । धणी सेहेजे आव्या सुख न लीधूं, कारज कोई नव सिध्यूं ॥७१॥

हवे ए दुख केणे कहिए, अंग मांहें आतम सहिए । कीधूं पोतानुं लहिए, हवे दोष कोणे दैए ॥७२॥

तोहे धणिए हाथथी मूकी नहीं, तो वली आपणमां आव्या सही । ए निध मुखथी न जाय कही, जे आंहीं अम ऊपर दया थई ॥७३॥

धन गयूं ते आव्यूं वली, गयो अंधकार सहु टली । सुखना सागर मांहें गली, एने बीजो न सके कोए कली ॥७४॥

हवे में सुख अखंड लीधां, मनना मनोरथ सीधां । वाले आप सरीखडा कीधां, फल वांछाथी अधिक दीधां ॥७५॥

साखी- कृपा कीधी अति घणी, वली आव्या तत्काल । तेहज वाणी ने तेहज चरचा, प्रेम तणी रसाल ॥७६॥

वली वचन सोहामणां, वली वरणव नी विध विध । आव्या ते आनंद अति घणे, ल्याव्या ते नेहेचल निध ॥७७॥

ए निध निरमल अति घणी, दिए साथने सार । कोमल चित करी लीजिए, जेम रूदे रहे निरधार ॥७८॥

पचवीस पख छे आपणा, तेमा कीजे रंग विलास । प्रगट कह्या छे पाधरा, तमे ग्रहजो सहु साथ ॥७९॥

आपणू धन तां एह छे, जे दिए छे आधार । रखे अधखिण तमें मूकतां, वालो कहे छे वारंवार ॥८०॥

पख पचवीस छे अति भला, पण ए छे आपणो धरम । साख्यात तणी सेवा कीजिए, ए रूदे राखजो मरम ॥८१॥

चित ऊपर वली चालिए, धणी तणे वचन । ए वाणी तमे चित धरो, हूं कहूं छूं द्रढ करी मन ॥८२॥

दई प्रदखिणा अति घणी, करूं दंडवत परणाम । सहु साथना मनोरथ पूरजो, मारा धणी श्री धाम ॥८३॥

मनना मनोरथ पूरण कीधां, मारा अनेक वार । वारणे जाय इंद्रावती, मारा आतमना आधार ॥८४॥

॥ प्रकरण ॥१॥ चौपाई ॥९०॥

इसी सन्दर्भ में देखें-